Modlitwa przygotowawcza przed ikonopisaniem:

Modlić się z ikon±

 „Nieustannie się módlcie” (1 Tes 5,17). Tymi słowami ¶w. Paweł zachęca nas do ci±głego poszukiwania kontaktu z Bogiem – aby oczy serca zwrócone były ku ¬ródłu życia. Jednak czy wyrażenie „oczy serca” nie jest dla naszego do¶wiadczenia zbyt abstrakcyjne tak, że w konsekwencji nie wiemy jak się modlić. Może więc, zanim uda nam się zapanować nad naszymi oczami wewnętrznymi, warto skierować nasze oczy cielesne na oblicze Chrystusa, który daje nam się w ikonie.

Od pocz±tku chrze¶cijaństwa ikona towarzyszy wierz±cym jako ¶wiadectwo zbawienia, a zarazem miejsce szczególnego spotkania z Bogiem. Możliwe jest to dzięki wierze i przekonaniu, że ¶więty obraz, przed którym trwa się na modlitwie to co¶ więcej niż kawałek deski, złota i farby, że w ikonie obecny jest Chrystus.  Odk±d Syn Boży stał się człowiekiem – „co oczami naszymi wiedzieli¶my, na co patrzyli¶my i czego ręce nasze dotykały” (1 J 1, 2) –  Bóg rzeczywi¶cie stał się dla nas bliski. I więcej, patrz±c na Jezusa Chrystusa, wcielonego Boga, ogl±damy obraz, według którego zostali¶my stworzeni (Rdz 1, 27).

         Stworzył nas także Bóg na swoje podobieństwo. To znaczy, że w Jego zamiarze człowiek nie tylko ma w sobie nosić ¶wiadectwo (obraz) miło¶ci Bożej, ale że ma ono być ¶wiadectwem najwierniejszym, najbliższym Prawdy. Dlatego też cały nasz wysiłek, cała nasza modlitwa o tyle osi±ga swój skutek, o ile ostatecznie zmierza do tego, aby „upodobnić się do Boga – w takiej mierze, w jakiej jest to możliwe dla ludzkiej natury” (¶w. Bazyli). Przyjrzyjmy się zatem dynamice naszego wnętrza, a może znajdziemy ¶rodek, który zaradzi tej potrzebie.

         Grzech jest czym¶, co niszczy w nas Boże podobieństwo. Człowiek w ten sposób staje się obrazem (po grecku „ikon±”) ale niepodobnym, wręcz karykaturalnym. Chrystus przyszedł na ¶wiat, aby Obraz Boży był odt±d już znany, aby już nikt nie musiał mówić „pokaż nam Ojca”, bo kto wpatruje się w Syna, ten widzi i Ojca. A kto wpatruje się w Syna, ten zaczyna rozumieć na czym polega nasze człowieczeństwo i powołanie, aby stać się jak Syn, prawdziw± ikon± Ojca. Bo „On jest obrazem Boga niewidzialnego” (Kol 1, 15), my za¶ powinni¶my pozwolić, aby ten obraz w nas zaja¶niał. Dlatego staj±c na modlitwie przed obliczem Chrystusa „my wszyscy z odsłonięt± twarz± wpatrujemy się w jasno¶ć Pańsk± jakby w zwierciadle; za spraw± Ducha Pańskiego, coraz bardziej ja¶niej±c, upodabniamy się do Jego obrazu” (2 Kor 3, 18). Poznaj±c Jezusa, poznajemy prawdę – i to tę najgłębsza, przynosz±c± rado¶ć a nie rozczarowanie – prawdę o sobie.

         Ikona może stać się dla nas narzędziem i ¶rodkiem takiej przemiany. Staj±c przed ni±, zawsze stawiamy się przed Jezusem. Choćby to była ikona Matki Bożej, ¶więtych czy przedstawiaj±ca wydarzenia biblijne, to zawsze odwołuj± się one do Pierwowzoru, do Sprawcy zbawienia i w ten sposób Go uobecniaj±. Nie byłoby przecież Bożego macierzyństwa Maryi ani chwały ¶więtych, gdyby nie poci±gn±ł ich i nie przemienił sam Bóg przez Ducha ¦więtego. Modl±c się przed ikon± stajemy się uczestnikami wydarzeń, które wyraża, uczestnikami łaski, której dost±pili przedstawieni na ikonie. Stawiaj±c się przed ikon± Chrystusa, stajemy przed Nim samym.

         Ikona może stać się drog± modlitwy, szczególnym miejscem czerpania i odbudowywania w sobie Bożego obrazu. Proste trwanie przed obliczem Jezusa może sprawić, że nasza sytuacja stanie się z czasem podobna do ¶lepca z Ewangelii, który stopniowo zaczyna odzyskiwać wzrok (Mk 8, 22-25). Wpatrywanie się w „jasno¶ć Pańsk±” w końcu uwolni z naszych ust spontaniczny i radosny okrzyk: „Dziękuję Ci, że mnie stworzyłe¶ tak cudownie, godne podziwu s± Twoje dzieła”! (Ps 139, 14), bo zobaczymy się nie własnymi, ale wpatruj±cymi się w nas, Jezusowymi oczyma.

         Modlitwa ikon± jest prosta, czasem może zbyt prosta by¶my chcieli po ni± sięgn±ć. A jednak nie jest łatwa, bo wymaga cierpliwo¶ci i pokornego poddania się trwaniu. Nie bez znaczenia jest więc, aby dobrać tak± ikonę, która będzie wyrażała dla nas piękno, przed któr± „będzie nam się chciało” modlić. Nie powinna być zbyt mała, aby nie zmęczyć się wytężaniem wzroku, by dostrzec namalowan± na niej postać, ani zbyt duża, by nie rozpraszała nas wielo¶ci± szczegółów. Dobrze jest umie¶cić j± w miejscu, gdzie będzie centralna, a otoczenie nie będzie stwarzać dla naszego wzroku konkurencji, odci±gaj±c wielo¶ci± kolorów lub rzeczy. Można zapalić przy niej ¶wieczkę, aby migocz±cym, żywym ¶wiatłem o¶wietlała oblicze postaci. W każdym razie należy stworzyć taki klimat, aby sprzyjał cichej i w miarę możliwo¶ci nieruchomej kontemplacji od 20 min do 1 godziny.

         Pozycja ciała powinna sprzyjać wyciszeniu i skupieniu wzroku na ikonie. Dlatego ważne jest aby umie¶cić j± tak, aby wzrok swobodnie i naturalnie spoczywał na obliczu przedstawianej Postaci. Jak każda modlitwa, kontemplacja ikony również wymaga u¶wiadomienia sobie obecno¶ci Boga. Dlatego na pocz±tku tej medytacyjnej drogi dobrze jest sięgn±ć po ikonę Chrystusa. Jak w każdej modlitwie i tu powinna nam towarzyszyć intencja – przede wszystkim osobistego spotkania. Takiemu trwaniu może sprzyjać bardzo krótka, powtarzana modlitwa obecno¶ci – wypowiadanie imienia „Jezus”, zawołanie „przyjdĽ Jezu” lub inna, odpowiadaj±ca naszemu pragnieniu. Możemy posłużyć się też ikon± Matki Bożej z Dzieci±tkiem, wtedy nasza modlitwa niech będzie pragnieniem pełnienia się woli Bożej w naszym życiu. Tu może być nam pomocne modlitewne wzdychanie „b±dĽ wola Twoja” lub „niech mi się stanie”. Jednak wezwania te nie s± one konieczne. Ciche, skupione zapatrzenie się może w zupełno¶ci wystarczyć do nasycenia się Boż± obecno¶ci± i łask±.

         Aby modlitwa nasza była skuteczna, potrzeba naszej wierno¶ci. Jednorazowa kontemplacja może przysporzyć nam wrażeń estetycznych, ale raczej nic ponad to. Regularne spotykanie się z Chrystusem – i więcej, z cał± Trójc±, o czym następnym razem – może wyzwolić w nas uczucia głębokie i spontaniczne, i sprawić, że modlitwa nasza stanie się modlitw± odpocznienia.

Jacek Wróbel SJ

Tekst ukazał się w "Szumie z Nieba" (5/2003)